Tuva Türklerinin menşei hakkında çeşitli görüşler bulunmaktadır:”Tuva” kelimesinin III-IV asırlarda Çinin kuzeyinde büyük bir devlet kurmuş olan Toba-Topalardan geldiği, günümüz Tuvaları arasında yaygın olan bir kanaattir. “Topa” Devleti ve kültürü hakkında en kapsamlı araştırmalar Sinoloji Doktoru W. Eberhand tarafından yapılmıştır: “Çin kaynaklarında Tabgaçlara “Toba” derler. Bunlar Çinli olmayan, yani yabancı bir kavimdir.” Nitekim DLTde iki Tavgaç kelimesinden biri “Türklerden bir bölüktür.” cümlesiyle açıklanmaktadır. Eberhard, aynı makalede “Toba” Devletinin Türk ve Moğol kavimlerinin karışımından müteşekkil 119 kabileden oluştuğunu yazar.
Tuva Türkleri hakkında Türkiye’de ilk ciddi çalışmayı yapan S.Gömeç, onların Kök Türkçe yazılı belgelerde adı anılan “Üç Tuglu Türk Bodun“un bir parçası olduklarını ileri sürüyor.
Tuva Cumhuriyeti, 1914‘te Ruslar tarafından işgal olunmuş ve yeniden 1921‘de Cumhuriyet olarak bağımsızlığını tekrar kazanmış ve Tannu Tuva Halk Cumhuriyeti kurulmuştur. 1926‘da adı Tuva Halk Cumhuriyeti’ne dönüşmüştür. Ülke 17 Ağustos 1944‘te SSCB‘ye katılmıştır ve Rusya‘ya bağlı muhtar bölge haline gelmiştir. Önceleri muhtar bölge olarak, 1965‘ten itibaren de muhtar cumhuriyet olarak yerini almıştır. 1991 yılında Sovyetlerin çöküşüyle Tuva, 28 Ağustosta “Tuva Cumhuriyeti” adını alır. Şerig-ool Oorjak halk tarafından seçilen ilk cumhurbaşkanı olur. Aralık 1993’te yapılan seçimlerde, Tuva Meclisine seçilen 32 parlamenterden, 28 tanesini Tuva kökenli adaylar kazanır. Tuva dili uzmanı olan Kaadır-ool Biçeldey, parlamento başkanlığına seçilir.
Tuvaca sözvarlığı açısından da oldukça eskicil bir dildir. Orhon Türkçesine ait çoğu sözcük,Orta Türkçe metinlerinde görülen kimi sözcükler bugün neredeyse eski şekilleriyle Tuvacada yaşamaktadır:azıg’azı diş’,buş’beş’ vb..
Yüzyıllarca birbiriyle herhangi bir alısverişi olmamış iki kardeş dilin kendi içlerindeki gelişmeler ve farklı kültür ve dillerle karşılaşmaları sonucu Tuvaca ve Türkiye Türkçesi arasında kelime hazineleri bakımından farklılıklar ortaya çıkmıştır.Türkiye Türkçesinde bulunan Arapça ve Farsça kelimeler Tuvacada bulunmaz.Ayrıca Tuvacada batı dillerinden gelen kelimeler de bulunmaz.Bunun yanısıra Tuvacaya Moğolcadan giren kelimeler de Türkiye Türkçesinde kullanılmaz.
Tuvacayı incelediğimizde, Anadolu ağızlarında kullanılan kelimelere rastladığımızı görüyoruz.Mesela baştaki ses farkını bir tarafa bırakırsak Tuvacada cirik kelimesinin Anadolu ağızlarında yaşadığını görürüz.
Yirik kelimesi 1.yarık,yırtık;2.üst dudağı yarık olan kimse,gibi anlamları taşımaktadır.Alanya ağızlarında ise yirik kelimesi “küçük yarık, küçük yırtık” manasına gelir.Tuvacada“sadece, yalnızca” anlamına gelen cük-le kelimesi bulunmaktadır.Anadolu ağızlarında da aynı anlama gelebilen çıkla kelimesi değişik kullanımlarla yaşamaktadır.Aşağıda Tuvaca cümleler ve Türkçe karşılıklarına bakarak aradaki farkları ve benzerlikleri daha rahat görebiliriz.
1.Siler kaynâr bar çor siler? = Siz nereye gidiyorsunuz?
2. Siler kaynâr-la çoruksay-dır siler, ınâr bar men = Siz nereye git- mek istiyorsanız (ben de) oraya gideceğim.
3. Çâşkın hûñdan kudupkan ışkaş çâp tur = Yağmur bardaktan bo- şanırcasma (harf. “kovadan dökülüyormuş gibi”) yağıyor.
4. Uluğ hünde çılığ bolur bolza hemelêr bis = Pazar günü (harf. “bü- yük günde”) (hava) sıcak olursa kayıkla gezeceğiz.
5. Sêñ-bile kadı çorup şıdavastır men, çüğe dêrge ajılım dozulbân = Seninle birlikte gidemem, çünkü işim bitmedi.
6. Küzêr bolzuñca çuğâlâr men = İstersen, anlatırım.
7. Ol duğayın bis düün çuğâlaşkan bis = o(nun) hakkında biz dün ko- nuşmuştuk.
8. Zavottuñ medêzi şağda-la edipken bolgaş ajılçınnar çana bergen = Fabrikanın düdüğü çoktan öttü ve işçiler (evlerine) döndü(ler).
9. Ol kiji bolgançok-la ârıp turgan bolza-da, eki öörenikçi çorân = O, genellikle sık sık hastalanıyor idiyse de, iyi (bir) öğrenci idi.
Popularity: 1% [?]
Son Yorumlar